راهنمای مطالعۀ آثار اشمیت
راهنمای مطالعۀ آثار اشمیت
پنج‌شنبه، ۹ مهر ۱۴۰۵
کارل اشمیت، یکی از ژرف‌اندیش‌ترین حقوق‌دانان و متفکران سیاسی قرن بیستم به شمار می‌رود. نوشته‌های او ابزارهایی برای ایجاد شفافیت در برابر نیروهای ازهم‌گسیخته‌کنندۀ لیبرالیسم، بلاتکلیفی پارلمانی و جهان‌گرایی محسوب می‌شوند. آثار او بر برتری امر سیاسی، ضرورت حاکمیتِ قاطع و نظمِ برخاسته از واقعیت تاریخی ملّت‌ها تأکید می‌کنند. ما به جهت مطالعۀ راحت‌تر شما، مسیر منسجمی برای ورود به اندیشۀ او فراهم کرده‌ایم که در ادامه به آن خواهیم پرداخت. آثار اشمیت را نه به‌عنوان نظریه‌هایی خنثی، بلکه به‌مثابۀ تشخیصی زنده از تمایز دوست و دشمن، که به‌زعم او بنیان هستی سیاسی و پایه‌ای برای ایدۀ حکومت است بخوانید.
مطالعه را با مفهوم امر سیاسی (ترجمۀ سهیل صفاری / ترجمۀ رسول نمازی و یاشار جیرانی) آغاز کنید. در این کتاب، اشمیت سیاست را از پوشش‌های لیبرالی آن جدا می‌کند. ازنظر او، سیاست نه عرصۀ بحث، سازش یا ادارۀ منافع، بلکه تمایز عینی میان دوست و دشمن است. مقصود او از «دشمن» الزاماً دشمن شخصی یا اخلاقاً شرور نیست، بلکه دشمن سیاسی، گروه یا جمعیتی‌ست که در صورت وقوع تعارض، موجودیت و شیوۀ زندگی یک اجتماع سیاسی را به چالش می‌کشد. ازاین‌رو، سیاست همواره با امکان رویارویی و تعارض پیوند دارد، حتی اگر این امکان هرگز به جنگ واقعی نینجامد.
همچنین اشمیت استدلال می‌کند که لیبرالیسم با تأکید بر گفت‌وگو، مصالحه، رقابت اقتصادی و قواعد حقوقی، می‌کوشد ماهیت واقعی سیاست را پنهان کند. از نظر او، هیچ جامعه‌ای نمی‌تواند صرفاً بر پایۀ بحث و توافق اداره شود، زیرا در وضعیت بحرانی، هر دولت ناگزیر است تصمیم بگیرد چه کسی دوست است و چه کسی دشمن و چگونه باید از بقای جامعه دفاع کرد. به همین دلیل، اشمیت سیاست را پیش از هر چیز عرصۀ تصمیم، اقتدار و حفظ موجودیت جمعی می‌داند.
پس از این، به رمانتیسیسم سیاسی (ترجمۀ نیره توکلی / ترجمۀ سهیل صفاری) بپردازید. در این کتاب، اشمیت به‌جای بررسی رمانتیسیسم به‌عنوان یک جنبش ادبی یا هنری، آن را به‌عنوان یک نگرش سیاسی تحلیل می‌کند؛ نگرشی که از نظر او، سیاست را از عرصۀ تصمیم، مسئولیت و اقتدار خارج می‌کند و به قلمرو احساس، خیال‌پردازی و تجربه‌های شخصی می‌کشاند.
اشمیت استدلال می‌کند که رمانتیسیسم سیاسی، یک مرکز ثابت و تعهد سیاسی واقعی ندارد. فرد رمانتیک، به‌جای آنکه طبق اصول مشخص یا تصمیم‌های قاطع عمل کند، رویدادهای سیاسی را صرفاً بهانه‌ای برای بیان احساسات و تخیل خود قرار می‌دهد. ازاین‌رو، سیاست برای او نه عرصۀ مسئولیت، بلکه صحنه‌ای برای تجربه‌های ذهنی و زیبایی‌شناختی‌ست. یکی از محورهای اصلی کتاب، نقد ذهنیت «موقعیت‌گرایانه» (Occasionalism) در رمانتیسیسم است. اشمیت معتقد است رمانتیک‌ها، هیچ موضع پایدار و الزام‌آوری ندارند؛ هر حادثۀ سیاسی تنها «مناسبتی» برای آفرینش ذهنی آنان است. به همین دلیل، آنان از پذیرش مسئولیت تصمیم‌های سرنوشت‌ساز می‌گریزند و سیاست را به بازی تفسیرها و احساسات تقلیل می‌دهند.
سپس نوبت به دو جلد الهیات سیاسی می‌رسد. در جلد نخست، خط اول، فصل اول جملۀ مشهور آغازین اشمیت «حاکم کسی‌ست که درباب وضعیت استثنائی تصمیم می‌گیرد» است، که صورت‌گرایی حقوقی را به چالش می‌کشد. در وضعیت عادی، نظم حقوقی عمل می‌کند؛ اما در وضعیت استثنائی، حاکم دربارۀ خودِ نظم تصمیم می‌گیرد. به اعتقاد اشمیت، لیبرالیسم وانمود می‌کند که قواعد حقوقی به‌خودی‌خود حکومت می‌کنند و هر وضعیتی را می‌توان از پیش با قانون تنظیم کرد، اما او این تصور را خیالی می‌داند. وضعیت استثنائی، ازنظر او، جایگاه واقعی قدرت را آشکار می‌کند. از دیدگاه ناسیونال‌سوسیالیستی، این نکته اهمیت تعیین‌کننده دارد: پیشوا (Führer) تجسم توانایی تصمیم‌گیری برای ملّت در هنگامی‌ست که موجودیت آن، در معرض خطر قرار دارد. منظور از «الهیات» در اینجا آموزه‌های کلیسایی نیست، بلکه شباهت ساختاری میان امر سیاسی و امر الهی‌ست. همان‌گونه که خدا دربارۀ آفرینش و نظم تصمیم می‌گیرد، حاکم نیز دربارۀ نظم سیاسی تصمیم می‌گیرد. بنابراین، وقتی اشمیت می‌گوید «الهیات سیاسی»، در اصل می‌خواهد نشان دهد که پشت مفاهیم ظاهراً سکولارِ حقوق و سیاست، هنوز ساختارهایی شبیه مفاهیم الهیاتی وجود دارند؛ و نکتۀ مهم‌تر برای فهم اشمیت این است که او از این طریق، می‌خواهد با این تصور مخالفت کند که قانون به‌تنهایی و بدون وجود یک تصمیم‌گیرنده می‌تواند تمام وضعیت‌های سیاسی را از پیش تنظیم کند.
جلد دوم این اثر این نقد را ادامه می‌دهد و رابطۀ میان الهیات، سیاست و سکولاریزه‌شدن مفاهیم را بیشتر بررسی می‌کند. این دو جلد، خواننده را برای رد برداشت‌های صرفاً مکانیکی لیبرال از دولت آماده می‌سازند.
برای خرید آثار کارل اشمیت می‌توانید بر هریک کلیک کنید:
برای خرید بستۀ مطالعاتی آثار خودنگاشت کارل اشمیت کلیک کنید.
برای مطالعۀ زندگی‌نامۀ کارل اشمیت کلیک کنید.
